Những gốc tre cong, nhiều mắt hoặc xù xì trở thành điểm xuất phát cho tác phẩm của nghệ nhân Đỏ tại Hội An. Trong bài chân dung Báo Văn Hóa đăng ngày 17/10, người thợ 53 tuổi kể cách dùng đặc điểm tự nhiên của vật liệu để tìm hình nhân vật.
Ông bắt đầu nghề từ năm 16 tuổi và đã gắn bó gần 37 năm. Công việc được mô tả như thực hành thủ công lâu dài, không phải một giải thưởng, triển lãm mới hoặc danh hiệu di sản vừa được công nhận.
Quan sát trước khi tạo hình
Trong xưởng, mỗi gốc tre có cấu trúc riêng. Ông Đỏ không ép tất cả theo một mẫu mà quan sát đường cong, rễ và các mắt tre, rồi mới quyết định hình ảnh có thể phát triển.
Những nhân vật thường xuất hiện gồm Mẹ Âu Cơ, các Vua Hùng, Chí Phèo và Thị Nở. Chúng đại diện cho những lớp câu chuyện khác nhau, từ truyền thuyết nguồn cội, lịch sử tới văn học Việt Nam.
Sau khi tìm được ý tưởng từ hình dáng sẵn có, người thợ tiếp tục sử dụng dụng cụ và kỹ năng chạm để hoàn thiện. Sự khác biệt của từng chất liệu khiến quá trình vừa cần kinh nghiệm vừa cần khả năng tưởng tượng.
Tác phẩm nhỏ mở đầu cuộc trò chuyện
Ông Đỏ muốn khách quốc tế biết thêm văn hóa Việt qua các sản phẩm. Một người dừng lại vì hình thù lạ có thể bắt đầu hỏi nhân vật là ai hoặc câu chuyện phía sau, tạo cơ hội giới thiệu rộng hơn về nơi tác phẩm ra đời.
Bài viết xem đây là cách đưa chất liệu quen thuộc vào bối cảnh du lịch đương đại. Đó là nhận định về giá trị giao tiếp văn hóa, không phải số liệu đo tác động hay lượng khách mua hàng.
Người thợ mong nghề tiếp tục được duy trì mà vẫn giữ câu chuyện riêng, thay vì chỉ chạy theo hình thức dễ bán. Với ông, làm mới cách thể hiện không nhất thiết đồng nghĩa từ bỏ nhân vật và ký ức vốn có.
Hình ảnh một gốc tre được lựa chọn, quan sát rồi tạo tác cho thấy cách ông theo đuổi hướng đó trong công việc hằng ngày. Khả năng chia sẻ câu chuyện nằm ở cả vật liệu, hình nhân vật và cuộc trao đổi giữa người làm với người xem.