Chiều 27/10, tại Làng Củi Lũ (phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng), các nghệ sĩ sáng tạo và người làm đèn lồng Hội An đã cùng điêu khắc gia Đàm Đăng Lại thực hành kỹ thuật làm đèn lồng lễ hội Neputa của vùng Aomori (Nhật Bản), theo Báo Văn Hóa. Workshop “Khám phá kỹ thuật làm đèn lồng Neputa (Nhật Bản) và thực hành bản địa” do Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An phối hợp với Legacy Brand và Làng Củi Lũ tổ chức, trong quá trình chuẩn bị Lễ hội Đèn lồng quốc tế Hội An 2026.
Tại buổi thực hành, các nghệ sĩ dùng cọ vẽ sáp nóng lên giấy Washi. Sáp thấm vào giúp giấy trở nên trong mờ, nên khi thắp đèn từ bên trong, ánh sáng xuyên qua các nét vẽ. Những mảng giấy được vẽ, tô màu riêng lẻ rồi được dán, ghép tỉ mỉ lên bộ khung dây thép và gỗ đã định hình sẵn.
Hai truyền thống đèn lồng gặp nhau
Theo tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, văn bản có niên đại thế kỷ XVIII đã ghi nhận tục treo đèn, giăng hoa đăng trong các dịp lễ trọng. Bảng kê chi tiêu năm 1787 của Lý Tam Bửu Vụ xã Minh Hương còn có khoản thuê người làm lồng đèn phục vụ cung Trừng Hán. Qua nhiều thế hệ, nghề làm đèn lồng trở thành một phần sinh hoạt cộng đồng, rồi phát triển thành sản phẩm thủ công và trải nghiệm du lịch đặc trưng của phố cổ.
| Tiêu chí | Đèn lồng Hội An | Đèn lễ hội Neputa (Aomori) |
|---|---|---|
| Không gian | Nhà cổ, hội quán, các tuyến phố, dịp lễ trọng | Lễ hội mùa hè, đoàn rước có sự tham gia của cộng đồng |
| Hình thức | Nhiều kiểu dáng, chất liệu và mục đích sử dụng | Ở Hirosaki: xe đèn dáng quạt, tranh vẽ trên hai mặt, chiếu sáng từ bên trong |
| Điểm nổi bật | Sản phẩm thủ công, trải nghiệm du lịch | Kết hợp hội họa, tạo hình và trình diễn, di chuyển cùng tiếng trống, tiếng sáo |
Người mang kỹ thuật Neputa về Hội An
Đàm Đăng Lại có nhiều năm nghiên cứu, thực hành nghệ thuật tại Nhật Bản và am hiểu kỹ thuật chế tác dòng đèn Neputa. Các mốc chính trong hành trình của ông:
| Năm | Dấu mốc |
|---|---|
| 1973 | Sinh tại Phú Thọ, trưởng thành ở Đắk Lắk |
| 2000 | Tốt nghiệp chuyên ngành điêu khắc, Trường Đại học Nghệ thuật Huế |
| 2022 | Triển lãm cá nhân “Color Explosion” tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng |
| 2024 | Tác phẩm “The Seed” cao 4,5m được giới thiệu tại UBE Biennale lần thứ 30 ở Nhật Bản |
| 2026 | Chia sẻ kỹ thuật Neputa tại workshop ở Làng Củi Lũ |
Theo cơ sở dữ liệu điêu khắc của thành phố Ube, “The Seed” dùng vật liệu composite gia cường sợi thủy tinh, kim loại và sơn. Báo Văn Hóa nhận định sự có mặt của một điêu khắc gia gợi ra cách nhìn chiếc đèn như một tác phẩm tạo hình, nơi kết cấu, màu sắc, tỷ lệ và ánh sáng cùng tham gia biểu đạt.
Học kỹ thuật, không sao chép mẫu đèn
Với nghề đèn lồng Hội An, giá trị của cuộc gặp nằm ở chỗ chọn lọc. Theo Báo Văn Hóa, điều phố cổ cần không phải là đưa nguyên mẫu đèn lễ hội Nhật Bản vào không gian di sản, mà là để người thợ địa phương tiếp tục sáng tạo trên nền kỹ năng, vật liệu và câu chuyện văn hóa của chính mình. Một kết cấu mới có thể giúp mở rộng kích thước tác phẩm, cách xử lý bề mặt và ánh sáng có thể làm rõ hình tượng, nhưng sản phẩm chỉ sống lâu khi phù hợp điều kiện hành nghề và không gian di sản.
Bà Trương Thị Ngọc Cẩm, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, đặt câu hỏi về những kinh nghiệm mà nghệ nhân, nhà thiết kế có thể tiếp nhận để tiếp tục thử nghiệm, và những sản phẩm có thể phát triển thành tác phẩm mang dấu ấn Hội An. Báo Văn Hóa cho rằng kết quả ấy không chỉ đo bằng quy mô hay sự mới lạ, mà còn ở mức độ tham gia của người làm nghề địa phương, khả năng duy trì kỹ thuật sau sự kiện và cách những sáng tạo mới góp phần kể tiếp câu chuyện của phố cổ.
Tiếp theo
Lễ hội Đèn lồng quốc tế Hội An 2026 với chủ đề “Hội An - Sắc màu di sản” dự kiến diễn ra 3-6/12/2026 tại Quảng trường sông Hoài, Vườn tượng An Hội, dọc sông Hoài và nhiều tuyến đường trong khu phố cổ. Theo kế hoạch, lễ hội bố trí khoảng 15 cụm đèn lồng nghệ thuật quy mô lớn, cùng các không gian trải nghiệm nghề, giao lưu nghệ nhân, triển lãm và trình diễn nghệ thuật. Các thiết kế lấy cảm hứng từ sản phẩm thủ công địa phương có thể xuất hiện bên cạnh những không gian đèn lồng mang dấu ấn văn hóa Nhật Bản và một số quốc gia châu Á.