VAR là gì? Khi nào trọng tài xem VAR trong bóng đá?

VAR (Video Assistant Referee) là một trọng tài trong tổ trọng tài, có quyền truy cập độc lập vào hình ảnh phát lại để hỗ trợ trọng tài trên sân. VAR chỉ hỗ trợ khi có lỗi rõ ràng và hiển nhiên hoặc một sự cố nghiêm trọng bị bỏ sót trong một tình huống thuộc phạm vi được phép; trọng tài trên sân vẫn là người đưa ra quyết định cuối cùng.

Theo VAR protocol 2026/27 của The IFAB, phạm vi hiện gồm bốn nhóm áp dụng chung và một lựa chọn của giải đấu đối với quả phạt góc được trao sai rõ ràng. Bài viết này giải thích khi nào trọng tài xem VAR, quy trình diễn ra ra sao và vì sao không phải mọi pha tranh chấp đều được xem lại. Nếu muốn nhìn toàn bộ bản đồ luật trước khi đi vào VAR, hãy đọc luật bóng đá cho người mới.

VAR là gì?

VAR là viết tắt của Video Assistant Referee, tức trọng tài video hỗ trợ. Đây là một trọng tài trong tổ trọng tài, làm việc với hình ảnh phát lại từ phòng vận hành video và hệ thống liên lạc của trận đấu. Vai trò của VAR là kiểm tra các tình huống có khả năng làm thay đổi trận đấu, sau đó cung cấp thông tin cho trọng tài trên sân khi ngưỡng can thiệp được đáp ứng.

VAR không phải là một trọng tài thứ hai có quyền tự mình đổi quyết định. VAR có thể thông báo rằng hình ảnh cho thấy một lỗi rõ ràng và hiển nhiên hoặc một sự cố nghiêm trọng bị bỏ sót, nhưng chỉ trọng tài mới có thể bắt đầu một lần xem xét chính thức và đưa ra quyết định cuối cùng.

VAR khác gì với trọng tài trên sân?

• Trọng tài trên sân phải đưa ra quyết định ban đầu, kể cả quyết định cho trận đấu tiếp tục sau một pha bị cho là phạm lỗi.
• VAR tự động kiểm tra các tình huống thuộc phạm vi được phép; một lần kiểm tra không nhất thiết trở thành một lần xem lại chính thức.
• VAR có thể đề nghị xem xét, nhưng không thể tự khởi động review hoặc tự thay đổi quyết định.
• Cầu thủ và thành viên ban huấn luyện không được yêu cầu VAR xem lại hay gây sức ép quanh trọng tài.
• Sau cùng, trọng tài quyết định giữ nguyên, thay đổi hoặc hủy quyết định dựa trên thông tin từ VAR và, khi cần, hình ảnh mà trọng tài xem tại khu vực xem xét bên sân.

Khi nào trọng tài xem VAR?

VAR chỉ được sử dụng khi tình huống thuộc một nhóm có thể xem xét và có lỗi rõ ràng và hiển nhiên hoặc sự cố nghiêm trọng bị bỏ sót. Một pha bóng gây tranh cãi, một góc máy khác hoặc cảm giác rằng quyết định có thể tốt hơn chưa đủ để mở review.

Bốn nhóm áp dụng chung và lựa chọn thứ năm

Bốn dòng đầu là các nhóm áp dụng chung trong khung VAR; dòng phạt góc là lựa chọn thứ năm của giải đấu, không phải mọi trận đều dùng. Khi VAR kiểm tra việt vị hoặc lỗi dẫn đến bàn thắng, hãy tách quy tắc việt vị khỏi quy trình video bằng cách xem giải thích luật việt vị. Khi tình huống liên quan đến phạt đền trong trận, có thể đọc thêm phạt đền và đá luân lưu.

“Lỗi rõ ràng và hiển nhiên” nghĩa là gì?

Clear and obvious error là lỗi mà hình ảnh phát lại cho thấy một cách rõ ràng, không chỉ là một quyết định mà người khác có thể đánh giá khác. Quyết định ban đầu không được đổi chỉ vì có tranh luận; video phải cho thấy quyết định đó là lỗi rõ ràng và hiển nhiên trong nhóm tình huống được phép.

Ví dụ, nếu trọng tài trao phạt đền nhưng hình ảnh rõ ràng cho thấy lỗi xảy ra ngoài khu phạt đền, VAR có thể cung cấp thông tin về vị trí. Trọng tài sau đó vẫn là người quyết định có thay đổi phán quyết hay không.

“Sự cố nghiêm trọng bị bỏ sót” nghĩa là gì?

Serious missed incident là một sự cố nghiêm trọng mà các trọng tài trên sân không nhìn thấy hoặc không đưa ra quyết định ban đầu. Khái niệm này không mở rộng VAR thành công cụ sửa mọi lỗi nhỏ. Sự cố bị bỏ sót vẫn phải nằm trong nhóm được phép và trong khoảng thời gian mà protocol cho phép.

Một ví dụ quan trọng của mùa 2026/27: nếu trọng tài đã rút thẻ vàng thứ hai một cách rõ ràng sai và việc đó tạo thành thẻ đỏ, VAR có thể hỗ trợ xem xét. Nếu trọng tài hoàn toàn không nhìn thấy một pha có thể đáng nhận thẻ vàng thứ hai, VAR không thể chỉ dựa vào việc “bỏ sót thẻ vàng” để can thiệp.

Quy trình kiểm tra và xem lại VAR diễn ra như thế nào?

1. Trọng tài đưa ra quyết định ban đầu

Trọng tài và các trọng tài khác trên sân phải điều hành như thể không có VAR, ngoại trừ trường hợp một sự cố nghiêm trọng bị bỏ sót. Không được cố tình nói “chưa có quyết định” rồi giao việc phán quyết cho VAR.

2. VAR tự động kiểm tra

VAR kiểm tra hình ảnh của mọi tình huống có bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ hoặc nhầm người thuộc phạm vi protocol. Nếu không thấy lỗi rõ ràng và hiển nhiên hay sự cố nghiêm trọng bị bỏ sót, việc kiểm tra có thể kết thúc trong im lặng. Không phải lần kiểm tra nào cũng được thông báo như một lần review.

3. Trọng tài quyết định có mở review hay không

Nếu VAR thấy khả năng có lỗi thuộc ngưỡng, VAR truyền thông tin cho trọng tài. Trọng tài cũng có thể tự nghi ngờ rằng một sự cố nghiêm trọng đã bị bỏ sót. Chỉ trọng tài mới có thể bắt đầu review; nếu bóng đang lăn, trọng tài thường chờ đến một thời điểm trung lập để dừng trận đấu.

4. Chọn hình thức xem xét phù hợp

• Với phán đoán chủ quan như mức độ nghiêm trọng của pha vào bóng, ảnh hưởng đến đối phương trong tình huống việt vị hoặc các yếu tố của lỗi dùng tay, trọng tài thường thực hiện on-field review (OFR) tại màn hình bên sân.
• Với dữ kiện khách quan như vị trí việt vị, điểm tiếp xúc, lỗi xảy ra trong hay ngoài khu phạt đền hoặc bóng đã ra ngoài chưa, VAR-only review thường phù hợp. Trọng tài nghe mô tả từ VAR và tự đưa ra quyết định.
• Sau khi xem xét, trọng tài ra tín hiệu TV và công bố quyết định cuối cùng. Độ chính xác quan trọng hơn tốc độ, nên protocol không đặt giới hạn thời gian tối đa cho review.

Nếu trận đấu đã dừng và bắt đầu lại, thông thường không thể mở review cho tình huống cũ. IFAB quy định một số ngoại lệ, gồm nhầm người hoặc một số sự cố có thể dẫn đến thẻ đỏ như hành vi bạo lực, cắn, nhổ nước bọt hay hành vi cực kỳ xúc phạm.

Ai đưa ra quyết định cuối cùng?

Trọng tài trên sân luôn đưa ra quyết định cuối cùng. VAR có thể cung cấp góc máy, điểm tiếp xúc, vị trí hoặc thông tin về trình tự của pha bóng; VAR không tự rút thẻ, tự hủy bàn thắng hay tự trao phạt đền thay cho trọng tài.

Vì vậy, việc trọng tài không ra màn hình không có nghĩa là VAR không tham gia. Với dữ kiện khách quan, trọng tài có thể đưa ra quyết định dựa trên thông tin từ VAR. Ngược lại, việc trọng tài ra màn hình cũng không có nghĩa là quyết định ban đầu chắc chắn sẽ bị đổi.

Trận đấu nào được sử dụng VAR?

VAR không mặc định có mặt trong mọi trận đấu. Theo Law 5 và VAR protocol của IFAB, ban tổ chức trận đấu hoặc giải đấu phải hoàn thành các yêu cầu triển khai trong VAR Handbook và nhận được sự cho phép bằng văn bản của FIFA.

Ngoài điều kiện về quy trình, công nghệ VAR còn phải đáp ứng chương trình chất lượng và phê duyệt liên quan của FIFA. FIFA cho biết công nghệ VAR phải được chứng nhận từ mùa 2022/23, với các kiểm tra về độ đồng bộ, độ trễ và chất lượng hình ảnh. Đây là lý do không nên nhìn một trận đấu cụ thể rồi suy ra mọi giải đấu đều dùng cùng một hệ thống.

Việc một giải đấu có cho phép xem lại quả phạt góc được trao sai hay không cũng là một lựa chọn của giải. Điều lệ giải, phiên bản luật đang áp dụng và tình trạng triển khai thực tế đều cần được kiểm tra riêng.

VAR không xem lại mọi pha bóng

• VAR không phải là cơ chế xem lại mọi lỗi, mọi pha va chạm hay mọi quả đá phạt.
• Cầu thủ và huấn luyện viên không có quyền yêu cầu một lần review; VAR tự động kiểm tra các tình huống thuộc phạm vi.
• Một phán đoán khác nhau không tự động là lỗi rõ ràng và hiển nhiên.
• Quyết định cho ném biên, phạt góc hoặc một cách bắt đầu lại khác không thể thay đổi sau khi bóng đã vào cuộc. Lựa chọn VAR sửa một quả phạt góc được trao sai rõ ràng chỉ áp dụng trước khi quả phạt góc được thực hiện, nếu giải đã chọn áp dụng và việc sửa diễn ra ngay, không làm chậm pha bắt đầu lại.
• “Kiểm tra” là bước VAR xem hình ảnh; “review” là quy trình trọng tài chính thức xem xét và đưa ra quyết định. Hai khái niệm này không nên dùng lẫn nhau.

Bốn ví dụ dễ hiểu

Bàn thắng và việt vị

Một đội ghi bàn, nhưng VAR kiểm tra thời điểm đồng đội chạm bóng và phát hiện cầu thủ ghi bàn đã ở vị trí việt vị rồi tham gia tích cực. Đây là kiểm tra thuộc nhóm bàn thắng/không có bàn thắng. VAR không tạo ra một luật việt vị mới; trọng tài vẫn áp dụng Luật 11.

Phạt đền

Trọng tài thổi phạt đền, nhưng VAR cho thấy điểm phạm lỗi nằm ngoài khu phạt đền. Vì vị trí là một dữ kiện khách quan, VAR có thể mô tả hình ảnh và trọng tài quyết định cách xử lý. Nếu pha bóng chỉ là một va chạm gây tranh luận mà không đạt ngưỡng lỗi rõ ràng, phán quyết ban đầu có thể được giữ nguyên.

Thẻ đỏ và thẻ vàng thứ hai

Một cầu thủ nhận thẻ vàng thứ hai vì một hành vi bị cho là vi phạm, nhưng hình ảnh cho thấy rõ người bị phạt không thực hiện hành vi đó. Nếu sai lầm rõ ràng dẫn đến thẻ đỏ, tình huống có thể được xem theo cập nhật 2026/27. Điều đó khác với việc trọng tài không nhìn thấy một pha có thể đáng nhận thẻ vàng thứ hai.

Phạt góc là lựa chọn của giải

Một quả phạt góc vừa được trao, và hình ảnh cho thấy bóng chạm cầu thủ tấn công cuối cùng. Nếu điều lệ giải đã chọn áp dụng lựa chọn này, việc sửa phải được thực hiện ngay và không được làm chậm pha bắt đầu lại. Nếu đội đã đá phạt góc nhanh, quyết định không còn được thay đổi theo lựa chọn đó.

Câu hỏi thường gặp

VAR có xem mọi lỗi trong trận không?

Không. VAR chỉ xử lý các nhóm reviewable và phải có lỗi rõ ràng và hiển nhiên hoặc sự cố nghiêm trọng bị bỏ sót. Một pha tranh chấp thông thường không tự động trở thành tình huống VAR.

Cầu thủ hoặc huấn luyện viên có thể yêu cầu VAR không?

Không. VAR tự động kiểm tra các tình huống thuộc phạm vi. Cầu thủ và thành viên ban huấn luyện không được yêu cầu review hoặc cố gây ảnh hưởng đến trọng tài.

Trọng tài có luôn phải ra màn hình không?

Không. OFR thường phù hợp với phán đoán chủ quan, còn VAR-only review thường phù hợp với dữ kiện khách quan. Dù dùng cách nào, trọng tài vẫn là người quyết định.

Thẻ vàng thứ hai có được VAR xem không?

Theo cập nhật 2026/27, VAR có thể hỗ trợ khi một thẻ vàng thứ hai rõ ràng sai dẫn đến thẻ đỏ. VAR không được dùng chỉ vì trọng tài bỏ sót một pha có thể đáng nhận thẻ vàng thứ hai.

Phạt góc được trao sai có luôn được VAR sửa không?

Không. Đây là lựa chọn của giải đấu. Chỉ có thể sửa nếu giải cho phép, việc sửa diễn ra ngay và không làm chậm pha bắt đầu lại; một quả phạt góc đã đá nhanh không thể đổi theo lựa chọn này.

Mọi trận bóng đều có VAR phải không?

Không. Trận hoặc giải phải đáp ứng yêu cầu triển khai VAR và có sự cho phép bằng văn bản của FIFA. Việc áp dụng cụ thể còn phụ thuộc điều lệ và hệ thống thực tế.

Nếu bóng đã được đưa vào cuộc lại thì VAR còn xem được không?

Thông thường không, nhưng protocol có ngoại lệ giới hạn như nhầm người hoặc một số sự cố có thể dẫn đến thẻ đỏ. Không nên hiểu rằng mọi tình huống cũ đều có thể mở lại sau khi bắt đầu lại.

Để nối sang các luật liên quan, hãy xem thẻ vàng và thẻ đỏ và bù giờ và hiệp phụ. Nếu muốn tiếp tục đọc các giải thích luật bóng đá bằng tiếng Việt, hãy xem kiến thức bóng đá KBVN+.

Nguồn chính thức

• The IFAB — Video Assistant Referee (VAR) protocol
• The IFAB — Law 5: The Referee
• The IFAB — Law changes
• FIFA — The IFAB introduces further measures to improve match flow and player behaviour
• FIFA — FIFA Quality Programme for VAR Technology