Điền kinh Kenya tiếp tục chìm trong khủng hoảng doping, và vụ việc mới nhất làm dấy lên câu hỏi người đại diện, HLV phải chịu trách nhiệm đến đâu khi VĐV dương tính. Theo VnExpress, hơn 140 VĐV Kenya đã bị cấm thi đấu vì doping trong một thập kỷ. Ca gần nhất là Peres Jepchirchir, nhà vô địch marathon Olympic Tokyo 2020 và thế giới 2025, bị đình chỉ thi đấu tạm thời ngày 23/10/2026 sau khi dương tính với erythropoietin (EPO), chất kích thích sản sinh hồng cầu giúp tăng khả năng vận chuyển oxy trong máu.
Mẫu thử dương tính là mẫu ngoài thi đấu được lấy ngày 17/7/2026 tại nhà riêng của Jepchirchir ở Kapsabet, không lâu trước khi cô về nhất Sydney Marathon ngày 31/8/2026.
Gianni Demadonna, người đại diện cho Jepchirchir suốt 13 năm, phản bác việc mặc nhiên quy trách nhiệm cho người đại diện. "Tôi đã tin tưởng Peres", ông nói, cho biết nữ VĐV chưa từng gặp vấn đề và không bỏ lỡ cuộc kiểm tra doping nào. "Tôi ở Italy, còn cô ấy sống tại Kenya. Làm sao có thể buộc tội một người khi không có bằng chứng?", ông đặt câu hỏi. Demadonna, 72 tuổi, từng về nhì New York City Marathon 1987. Hai năm trước khi vụ việc nổ ra, ông thu hẹp công ty, chỉ giữ lại 10 trong số hơn 100 VĐV, trong đó có Jepchirchir.
Ông còn kể một chi tiết trong buổi lấy mẫu ngày 17/7: hai nhân viên chống doping phải chờ hơn hai giờ bên ngoài cổng vì nữ VĐV không cho vào nhà, và chính ông đã gọi điện yêu cầu cô mở cửa. "Chính tôi là người bảo cô ấy mở cửa", Demadonna nói, lập luận rằng nếu tiếp tay cho doping, ông đã khuyên cô né buổi kiểm tra. Theo quy định chống doping, ba lần vi phạm nghĩa vụ khai báo nơi ở hoặc bỏ lỡ kiểm tra trong vòng 12 tháng có thể cấu thành vi phạm.
Những tiền lệ được nhắc lại
Federico Rosa, người điều hành công ty Rosa Associati, cũng từng nằm trong vòng nghi vấn. "Nếu xuất hiện sự tiến bộ đột biến, chúng tôi hoàn toàn dựa vào đánh giá của HLV, bởi họ là người trực tiếp giám sát quá trình tập luyện", Rosa nói. Ông thừa nhận không biện pháp nào bảo đảm tuyệt đối: "Ngay cả khi ở trại tập huấn, họ vẫn có thể ra ngoài và sử dụng thuốc mà không ai biết".
| Thời điểm | Diễn biến |
|---|---|
| 2004 | Cathal Lombard, cựu kỷ lục gia Ireland cự ly 10.000m, nhận án cấm hai năm vì EPO |
| 2014 | Rita Jeptoo về nhất Boston Marathon với thành tích kỷ lục của giải, sau đó bị hủy kết quả vì doping |
| 2015 | Liên đoàn Điền kinh Kenya tạm đình chỉ Rosa Associati và Volare Sports để điều tra; cả hai sau đó được minh oan |
| 2016 | Cảnh sát Kenya bắt Rosa cùng hai HLV Italy Claudio Berardelli, Renato Canova; tất cả được thả vì không đủ bằng chứng |
| 2024 | Ruth Chepngetich, khách hàng của Rosa, lập kỷ lục marathon nữ thế giới ở Chicago, sau này bị đình chỉ vì doping |
| 23/10/2026 | Peres Jepchirchir bị đình chỉ tạm thời vì EPO |
Jeptoo, người ba lần vô địch Boston Marathon và hai lần đăng quang Chicago Marathon, nhận án cấm bốn năm. Sau khi bị phát hiện, cô khẳng định đã giấu hành vi doping với cả HLV Berardelli lẫn Rosa. Lombard cũng công khai xin lỗi HLV lâu năm vì khiến ông bị ảnh hưởng. Sau vụ Jeptoo, Rosa cho xét nghiệm máu thường xuyên và chấm dứt hợp tác với một số VĐV; gần đây ông phối hợp với Nike và Đơn vị Liêm chính Điền kinh (AIU) để Jacob Kiplimo và Brigid Kosgei tự nguyện nhận 25 lần kiểm tra không báo trước mỗi năm.
Tiếp theo
Tash Carpenter, trưởng bộ phận truyền thông AIU, xác nhận cơ quan này có thẩm quyền điều tra cả HLV và người đại diện: "Chúng tôi chắc chắn sẽ điều tra họ nếu cần thiết. Tuy nhiên, không thể bình luận về những cuộc điều tra đang diễn ra". Jepchirchir hiện mới chịu án đình chỉ tạm thời và VnExpress không nêu thời điểm vụ việc được xét xử.
Theo VnExpress, áp lực siết trách nhiệm của toàn bộ ê-kíp quanh VĐV Kenya ngày càng lớn, nhưng mở rộng chế tài đòi hỏi cơ quan quản lý đưa ra bằng chứng cụ thể thay vì xử phạt chỉ dựa trên quan hệ nghề nghiệp.