Tính đến ngày 23/10, cả nước còn hơn 2,5 triệu doanh nghiệp, hộ kinh doanh ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, theo số liệu Bộ Tài chính được VnExpress dẫn. Sau hơn 3 tháng triển khai chiến dịch làm sạch mã số thuế từ tháng 7, việc thực hiện vẫn chủ yếu dừng ở rà soát, xử lý thủ tục, chưa gỡ được nút thắt về khai thuế và xử phạt. Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về loạt chính sách đơn giản hóa thủ tục cho các trường hợp này.
Quy mô tồn đọng
Trong hơn 2,5 triệu trường hợp, khoảng 643.000 ở trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế) và gần 1,88 triệu ở trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đăng ký), gồm doanh nghiệp, tổ chức, chi nhánh, hộ và cá nhân kinh doanh. Từ đầu năm, cơ quan thuế đã đóng mã số thuế cho 777.835 trường hợp, nhưng số đơn vị mới phát sinh tình trạng bỏ địa chỉ vẫn tăng nhanh hơn tốc độ xử lý.
Vì sao khó đóng mã số thuế
Theo Bộ Tài chính, gia nhập thị trường ngày càng đơn giản, nhưng rút lui lại kéo theo nhiều nghĩa vụ. Nhiều người ngừng kinh doanh mà còn thiếu tờ khai, nợ thuế, nợ tiền chậm nộp hoặc lệ phí môn bài. Bộ đưa ra ví dụ một doanh nghiệp bỏ địa chỉ 10 năm, khi muốn đóng mã số thuế phải nộp bổ sung khoảng 40 tờ khai thuế giá trị gia tăng và 10 hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp:
| Khoản phải nộp | Số tiền |
|---|---|
| Phạt chậm nộp hồ sơ | 23 triệu đồng |
| Lệ phí môn bài | 20 triệu đồng |
| Tiền chậm nộp lệ phí môn bài | 12 triệu đồng |
| Tổng cộng | Khoảng 55 triệu đồng |
Rào cản còn đến từ chính chủ doanh nghiệp: nhiều người tự ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ mà không thông báo; nhiều nơi đã trả mặt bằng, không còn kế toán, con dấu, chữ ký số hay sổ sách. Ở phía cơ quan quản lý, Bộ thừa nhận việc giải quyết hồ sơ giải thể tại một số địa phương còn chậm, dữ liệu lịch sử thiếu, hồ sơ gốc thất lạc và dữ liệu chưa đồng bộ giữa thuế, đăng ký kinh doanh và cơ sở dữ liệu dân cư. Các trường hợp doanh nghiệp "ma", giả mạo thông tin lập doanh nghiệp hoặc có dấu hiệu mua bán hóa đơn không thể xử lý bằng quy trình đóng mã số thuế thông thường.
Đề xuất tháo gỡ
Tham khảo kinh nghiệm Hàn Quốc, nơi doanh nghiệp được chủ động hủy đăng ký khi đã ngừng hoạt động thực tế, và Trung Quốc, nơi đăng ký doanh nghiệp liên thông với thuế, Bộ Tài chính đề xuất:
- Miễn bổ sung một số tờ khai không phát sinh nghĩa vụ trong thời gian ngừng hoạt động.
- Giảm tiền phạt chậm nộp hồ sơ, xử lý nợ lệ phí môn bài, xóa tiền chậm nộp có điều kiện.
- Doanh nghiệp ngừng hoạt động từ 10 năm trở lên, không nợ thuế, không trong diện thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử được xem xét đóng mã số thuế sau 30 ngày công khai thông tin.
Ý nghĩa với chủ doanh nghiệp
Với những người từng lập công ty rồi bỏ dở, việc chưa đóng mã số thuế có thể kéo theo khoản phạt tích lũy qua nhiều năm, như ví dụ 55 triệu đồng nêu trên. Nếu các đề xuất được thông qua, chi phí và thời gian để rút lui hợp pháp sẽ giảm. Bộ Tài chính cũng cho rằng làm sạch dữ liệu giúp ngăn gian lận thuế, trục lợi ngân sách.
Tiếp theo
Các chính sách đang được lấy ý kiến và dự kiến áp dụng đến hết ngày 30/6/2028 sau khi được cấp có thẩm quyền thông qua. Việc làm sạch mã số thuế cũng nhằm chuẩn bị cho đợt đánh giá mức độ minh bạch và trao đổi thông tin thuế của Việt Nam với Liên minh châu Âu (EU) vào quý II/2028; khi đó EU sẽ xem xét đưa Việt Nam ra khỏi diện giám sát về hợp tác thuế, hoặc chuyển sang danh sách các quốc gia không hợp tác nếu chưa đáp ứng yêu cầu.